कोकणचा गड, गुरूचा डाव अन् शिष्याची मुसंडी! सिल्व्हर ओक ते वर्षा भेटींनी वाढवली चर्चेची धार; विधान परिषदेत तटकरे-सामंत यांचा प्रतिष्ठेचा महासंग्राम 

रायगड-रत्नागिरी-सिंधुदुर्ग स्थानिक स्वराज्य संस्था मतदारसंघाच्या विधान परिषद निवडणुकीची घोषणा होताच कोकणातील राजकारण पुन्हा एकदा तापले आहे. विरोधकांविरुद्ध लढाई होण्यापूर्वीच महायुतीतील घटक पक्षांमध्ये या जागेवरून चुरस निर्माण झाल्याचे चित्र आहे. त्यामुळे ही निवडणूक केवळ विधान परिषदेची जागा जिंकण्यापुरती मर्यादित न राहता कोकणातील राजकीय वर्चस्वाची लढाई ठरणार असल्याची चर्चा सुरू झाली आहे. राजकीय वर्तुळात या संघर्षाकडे “गुरू विरुद्ध शिष्य” अशा नजरेने पाहिले जात आहे. एका बाजूला राष्ट्रवादी काँग्रेसचे ज्येष्ठ नेते सुनील तटकरे यांचे कोकणातील दीर्घकाळाचे राजकीय वर्चस्व आहे, तर दुसऱ्या बाजूला शिवसेनेचे मंत्री उदय सामंत यांनी गेल्या काही वर्षांत स्वतःचे स्वतंत्र सत्ताकेंद्र उभे केले आहे. त्यामुळे या निवडणुकीत प्रत्यक्ष उमेदवार कोण असेल यापेक्षा तटकरे आणि सामंत यांच्या प्रभावाची खरी परीक्षा होणार असल्याचे मानले जात आहे.

या राजकीय संघर्षाला आणखी धार देणारी बाब म्हणजे निवडणुकीच्या तोंडावर सुनील तटकरे यांनी केलेल्या महत्त्वाच्या राजकीय भेटी. काही दिवसांच्या अंतराने त्यांनी राष्ट्रवादी काँग्रेस (शरदचंद्र पवार) पक्षाचे अध्यक्ष शरद पवार तसेच मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांची भेट घेतल्याने कोकणातील राजकारणात चर्चांना उधाण आले आहे. अधिकृतरीत्या या भेटींना शिष्टाचार किंवा नियमित राजकीय संवादाचे स्वरूप दिले जात असले, तरी विधान परिषद निवडणुकीच्या पार्श्वभूमीवर त्याकडे वेगळ्या नजरेने पाहिले जात आहे. विशेषतः कोकणातील सर्वात प्रतिष्ठेच्या मानल्या जाणाऱ्या जागेवर महायुतीतील जागावाटपाचा तिढा निर्माण होण्याची शक्यता असताना तटकरे यांनी दोन्ही सत्ताकेंद्रांशी साधलेला संवाद राजकीयदृष्ट्या महत्त्वाचा मानला जात आहे.

गेल्या काही वर्षांत स्थानिक स्वराज्य संस्थांमधील बदललेल्या राजकीय समीकरणांमुळे शिवसेना आणि भाजपचा आत्मविश्वास वाढला आहे. उपलब्ध राजकीय आकडेवारीनुसार रायगड, रत्नागिरी आणि सिंधुदुर्ग या तीन जिल्ह्यांतील स्थानिक स्वराज्य संस्थांमध्ये शिवसेनेचे सुमारे २८९, भाजपचे २८५ तर राष्ट्रवादी काँग्रेसचे सुमारे १०६ प्रतिनिधी असल्याचे सांगितले जाते. त्यामुळे कागदोपत्री गणित पाहिले असता राष्ट्रवादीपेक्षा शिवसेना-भाजपचे पारडे जड दिसते. याच बदललेल्या गणिताच्या बळावर उदय सामंत यांचा गट या जागेवर दावा ठोकण्याच्या तयारीत असल्याची चर्चा आहे. मात्र स्थानिक स्वराज्य संस्थांतील अपक्ष सदस्य, वैयक्तिक संबंध, गटबाजी आणि तटकरे यांचे दीर्घकाळापासूनचे संघटनात्मक नेटवर्क यामुळे अंतिम निकाल फक्त आकड्यांवर ठरणार नाही, असे राजकीय जाणकारांचे मत आहे.

राष्ट्रवादी काँग्रेसकडून माजी आमदार अनिकेत तटकरे यांचे नाव सर्वाधिक चर्चेत आहे. यापूर्वी त्यांनी या मतदारसंघाचे प्रतिनिधित्व केले असल्याने पक्ष पुन्हा त्यांच्यावर विश्वास दाखवू शकतो. दुसरीकडे शिवसेना ही जागा स्वतःकडे ठेवण्यासाठी आग्रही असल्याचे बोलले जात असून मंत्री उदय सामंत यांच्या गोटातून प्रभावी चेहरा मैदानात उतरवण्याची रणनीती आखली जात असल्याची चर्चा आहे. भाजपकडेही स्थानिक स्वराज्य संस्थांमध्ये मोठे संख्याबळ असल्याने या जागेवर दावा करण्याचा नैतिक अधिकार असल्याचे पक्षातील नेत्यांचे मत आहे. त्यामुळे महायुतीमध्ये उमेदवारी जाहीर होण्यापूर्वीच जागावाटपावरून संघर्ष रंगण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.

राजकीय निरीक्षकांच्या मते, तटकरे हे कोकणातील राजकारणातील अत्यंत व्यूहात्मक खेळी करणारे नेते म्हणून ओळखले जातात. त्यामुळे शरद पवार आणि देवेंद्र फडणवीस यांच्याशी झालेल्या भेटींना केवळ शिष्टाचार भेट म्हणून पाहणे अनेकांना कठीण जात आहे. कोकणातील विधान परिषद जागेचे राजकारण, महायुतीतील समन्वय, भविष्यातील राजकीय समीकरणे आणि स्थानिक नेतृत्वाचे प्रश्न या सर्व मुद्द्यांच्या पार्श्वभूमीवर या भेटींचे विविध अर्थ काढले जात आहेत. तटकरे यांनी आपल्या राजकीय प्रभावाची जाणीव पुन्हा एकदा मित्रपक्षांना करून देण्याचा प्रयत्न केला का, की जागावाटपात राष्ट्रवादीची भूमिका अधिक मजबूत करण्यासाठी पडद्यामागील हालचाली सुरू आहेत, याबाबत राजकीय वर्तुळात चर्चा रंगू लागली आहे.

या संपूर्ण घडामोडीत भाजपची भूमिका निर्णायक ठरणार आहे. भाजपने स्वतःचा दावा कायम ठेवला तर शिवसेना आणि राष्ट्रवादी दोघांनाही अडचण निर्माण होऊ शकते. उलट जागावाटपात तडजोड झाली तर महायुतीची ताकद अधिक वाढू शकते. त्यामुळे अंतिम उमेदवारापेक्षा जागा कोणाला मिळते याकडेच सध्या सर्वांचे लक्ष लागले आहे. दुसरीकडे महाविकास आघाडीने अद्याप आपले पत्ते उघडलेले नसले तरी माजी मंत्री भास्कर जाधव यांचे नाव चर्चेत असल्याचे बोलले जात आहे. महायुतीतील अंतर्गत मतभेद वाढल्यास त्याचा राजकीय फायदा घेण्याचा प्रयत्न विरोधकांकडून होऊ शकतो.

कोकणातील ही निवडणूक केवळ एका विधान परिषद सदस्याची निवड ठरवणारी राहिलेली नाही. या निवडणुकीतून कोकणातील नेतृत्वाचे बदलते केंद्र, पक्षांची संघटनात्मक ताकद आणि आगामी स्थानिक तसेच विधानसभा निवडणुकांचे संकेतही स्पष्ट होणार आहेत. तटकरे यांचे दीर्घकाळाचे राजकीय वर्चस्व कायम राहणार की उदय सामंत यांच्या नेतृत्वाखाली शिवसेना कोकणातील सत्ता समीकरणे नव्याने लिहिणार, याचे उत्तर या निवडणुकीतून मिळणार आहे.

सुनील तटकरे यांच्या शरद पवार आणि देवेंद्र फडणवीस भेटींमुळे या राजकीय संघर्षाला नवा आयाम मिळाला आहे. त्यामुळे कोकणातील राजकीय वर्तुळात सध्या दोनच प्रश्न सर्वाधिक चर्चिले जात आहेत. कोकणात अजूनही तटकरेंचेच राजकीय वजन जड आहे का? आणि विधान परिषदेच्या या रणसंग्रामात सामंत आपल्या गुरूंनाच आव्हान देत नवे सत्ताकेंद्र म्हणून उदयास येणार का? याचे उत्तर आता विधान परिषदेच्या रणांगणातच मिळणार आहे.

दरम्यान, कोकणातील या राजकीय बुद्धिबळात भाजपची भूमिका निर्णायक मानली जात आहे. गेल्या काही वर्षांत सुनील तटकरे आणि भाजप नेतृत्वातील वाढलेली जवळीक लक्षवेधी ठरली आहे. त्यामुळे विधान परिषद निवडणुकीत भाजपचे संख्याबळ अनिकेत तटकरे यांच्या पारड्यात पडणार का, याबाबत चर्चा रंगली आहे. दुसरीकडे महायुतीत एकत्र असले तरी कोकणात भाजप आणि शिवसेना यांच्यातील वर्चस्वाची स्पर्धा कायम असल्याचे मानले जाते. त्यामुळे सामंतांच्या वाढत्या प्रभावाला रोखण्यासाठी भाजप तटकरे यांच्या दंडात राजकीय बळ भरणार की शिवसेनेच्या बाजूने ठामपणे उभा राहणार, याकडे राजकीय वर्तुळाचे लक्ष लागले आहे.

……