रायगडच्या भूमीत सेवाभावी विचारांना स्मारकाची आस; ज्येष्ठ निरूपणकार डॉ. नानासाहेब धर्माधिकारी यांच्या स्मारकाची मागणी

अलिबाग  |

छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या स्वराज्याची राजधानी म्हणून इतिहासात अजरामर झालेल्या आणि संत, समाजसुधारक तसेच समाजजागृतीची परंपरा जपणाऱ्या रायगडच्या पावन भूमीत पद्मश्री ज्येष्ठ निरुपणकार पूज्य डॉ. नानासाहेब धर्माधिकारी यांच्या मानवतावादी आणि सेवाभावी विचारांचे भव्य स्मारक उभारण्यात यावे, अशी मागणी पर्यावरण संरक्षण आणि जनजागृती संघटना, महाराष्ट्र राज्याचे अध्यक्ष शैलेश चव्हाण यांनी मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्याकडे केली आहे. याबाबतचे निवेदन त्यांनी रायगडचे जिल्हाधिकारी किशन जावळे यांना दिले.

पूज्य नानासाहेब धर्माधिकारी यांनी आपल्या संपूर्ण जीवनातून अध्यात्म आणि समाजसेवेचा अनोखा संगम घडवून आणला. त्यांच्या निरुपणातून केवळ धार्मिक किंवा आध्यात्मिक विचार मांडले गेले नाहीत, तर माणसाने माणसासाठी जगावे, समाजाप्रती आपली जबाबदारी ओळखावी आणि निःस्वार्थ भावनेने सेवा करावी, हा व्यापक संदेश त्यांनी समाजाला दिला. त्यांच्या विचारांनी प्रेरित झालेल्या असंख्य स्वयंसेवकांनी विविध समाजोपयोगी उपक्रमांच्या माध्यमातून सेवाभावाची मोठी चळवळ उभी केली.

स्वच्छता अभियान, वृक्षारोपण, रक्तदान, व्यसनमुक्ती, जलसंवर्धन, पर्यावरण संरक्षण, सामाजिक जनजागृती यांसारख्या उपक्रमांना त्यांनी अध्यात्मिक विचारांची जोड दिली. त्यामुळे सेवा ही केवळ एखाद्या संस्थेची किंवा व्यक्तीची जबाबदारी न राहता ती समाजजीवनाचा अविभाज्य भाग बनावी, अशी संस्कृती निर्माण झाली. त्यांच्या या कार्यामुळे लाखो कुटुंबांच्या जीवनात सकारात्मक परिवर्तन घडले असून समाजाला शिस्त, संस्कार आणि सेवाभावाची दिशा मिळाली आहे.

रायगडची ओळख केवळ किल्ले, इतिहास आणि पर्यटनापुरती मर्यादित नाही. छत्रपती शिवाजी महाराजांनी स्वराज्याची संकल्पना प्रत्यक्षात साकारलेल्या या भूमीने शौर्य, स्वाभिमान, राष्ट्रनिष्ठा आणि लोककल्याणाची मूल्ये महाराष्ट्राला दिली. संतपरंपरेने या भूमीला अध्यात्मिक अधिष्ठान दिले, तर समाजसुधारकांनी सामाजिक परिवर्तनाची दिशा दिली. अशा भूमीवर मानवसेवा आणि समाजजागृतीचा संदेश देणाऱ्या पूज्य नानासाहेब धर्माधिकारी यांच्या विचारांचे स्मारक उभारणे ही त्या परंपरेला साजेशी बाब ठरेल, अशी भावना निवेदनात व्यक्त करण्यात आली आहे.

नानासाहेब धर्माधिकारी यांच्या कार्याचा रायगडशी असलेला संबंध लक्षात घेता अलिबाग येथे त्यांचे स्मारक उभारल्यास ते रायगडच्या सामाजिक आणि सांस्कृतिक वारशातील एक महत्त्वाचे प्रेरणास्थळ ठरू शकते. इतिहास आणि वर्तमान यांची सांगड घालत भावी पिढीसमोर सेवाभावाचे जिवंत उदाहरण उभे करण्याची संधी या माध्यमातून उपलब्ध होईल.

अलिबाग येथे उभारण्यात येणारे स्मारक हे केवळ पूज्य नानासाहेब धर्माधिकारी यांच्या स्मृती जपणारे स्थळ न राहता त्यांच्या विचारांचा समाजापर्यंत सातत्याने प्रसार करणारे व्यापक प्रेरणाकेंद्र असावे, अशी अपेक्षा निवेदनातून व्यक्त करण्यात आली आहे.

या स्मारकात त्यांच्या जीवनकार्याचा आणि समाजसेवेचा इतिहास सांगणारे आधुनिक संग्रहालय, त्यांच्या निरुपणातील अमूल्य विचारांचे दालन, ग्रंथालय, ध्यानकक्ष, समाजसेवा प्रेरणा केंद्र, डिजिटल माहिती दालन तसेच युवक आणि विद्यार्थ्यांना सामाजिक बांधिलकीची जाणीव करून देणारे अभ्यासकेंद्र उभारण्यात यावे. पर्यावरण संरक्षण, स्वच्छता, रक्तदान, व्यसनमुक्ती आणि सामाजिक सेवा या क्षेत्रांत प्रत्यक्ष काम करण्यासाठी नागरिकांना प्रेरणा व मार्गदर्शन देणारे केंद्र म्हणूनही या स्मारकाचा विकास करता येईल, अशी संकल्पना मांडण्यात आली आहे.

अशा स्वरूपाचे स्मारक उभारल्यास नानासाहेबांचे विचार पुढील पिढ्यांपर्यंत पोहोचतील. विशेषतः आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या युगात युवकांना समाजाशी जोडण्यासाठी डिजिटल माध्यमांचा वापर, विचारदालन, अभ्यासकेंद्र आणि विविध सामाजिक उपक्रमांचे प्रशिक्षण यामुळे हे स्मारक एक ‘सेवा आणि संस्कार विद्यापीठ’ म्हणून विकसित होऊ शकते, अशी अपेक्षा व्यक्त करण्यात आली आहे.

अलिबाग हे रायगड जिल्ह्याचे प्रशासकीय तसेच महत्त्वाचे पर्यटन केंद्र आहे. येथे नानासाहेब धर्माधिकारी यांच्या कार्याला समर्पित स्मारक उभारल्यास त्याला धार्मिक किंवा अनुयायांपुरते मर्यादित स्वरूप न देता सामाजिक, सांस्कृतिक आणि शैक्षणिक केंद्र म्हणून विकसित करता येईल. देशभरातून रायगडला येणाऱ्या पर्यटकांना आणि अभ्यासकांना नानासाहेबांचे कार्य समजून घेण्याची संधी मिळेल. देश-विदेशातील अनुयायांसाठी हे श्रद्धास्थान ठरण्यासोबतच रायगडच्या पर्यटन आणि सांस्कृतिक वैभवातही भर पडेल.

महापुरुषांच्या स्मृती जपणे म्हणजे केवळ त्यांचे नाव एखाद्या वास्तूला देणे नव्हे, तर त्यांच्या विचारांना समाजजीवनात जिवंत ठेवणे होय. पूज्य नानासाहेब धर्माधिकारी यांनी मानवसेवा, पर्यावरण संरक्षण, सामाजिक शिस्त आणि सदाचाराचा जो संदेश दिला, तो भावी पिढ्यांपर्यंत पोहोचविण्यासाठी त्यांच्या स्मारकाची आवश्यकता असल्याचे निवेदनात नमूद करण्यात आले आहे.

शासन अनेक महापुरुषांच्या स्मारकांच्या माध्यमातून त्यांच्या कार्याचा आणि विचारांचा वारसा जतन करीत आहे. त्याच धर्तीवर पूज्य नानासाहेब धर्माधिकारी यांच्या अद्वितीय समाजकार्याचा गौरव व्हावा, यासाठी अलिबाग येथे शासकीय जागा उपलब्ध करून भव्य स्मारक उभारण्याचा निर्णय शासनाने घ्यावा, अशी मागणी शैलेश चव्हाण यांनी केली आहे.

अलिबाग येथील योग्य शासकीय जागेची पाहणी करून स्मारकासाठी जागा उपलब्ध करून देण्याबाबत आवश्यक प्रशासकीय कार्यवाही तातडीने सुरू करावी, तसेच यासंदर्भातील प्रस्ताव शासनाकडे पाठवावा, अशी मागणीही निवेदनातून करण्यात आली आहे.

“महापुरुषांचे स्मारक हे केवळ दगड-विटांचे बांधकाम नसते; ते समाजाच्या संस्कारांचे, प्रेरणेचे आणि भावी पिढ्यांच्या उज्ज्वल भवितव्याचे चिरंतन विद्यापीठ असते. रायगडच्या भूमीत सेवाभावी विचारांचे असे प्रेरणास्थान उभे राहणे ही काळाची गरज आहे,” अशी भावना शैलेश चव्हाण यांनी व्यक्त केली.

यावेळी आकाश राणे, निलेश पाटील, ॲड. साजिया छापेकर, जयंत वर्तक आणि अनिकेत खोत उपस्थित होते.

…….