जगाला अणुयुद्धापासून वाचवणारा शांत नायक : स्तानिस्लाव पेत्रोव

सत्यमेव जयते न्यूज डॉट कॉम / डिजिटल रिसर्च टीम 

मानवजातीच्या इतिहासात काही व्यक्ती अशा असतात की त्यांच्या एका निर्णयामुळे संपूर्ण जगाचे भविष्य बदलते. अशाच व्यक्तींमध्ये आदराने घेतले जाणारे नाव म्हणजे स्तानिस्लाव पेत्रोव 7 सप्टेंबर 1939 रोजी सोव्हिएत युनियनमधील वेलाडिवोस्टॊक येथे त्यांचा जन्म झाला. ते सोव्हिएत लष्करातील अधिकारी होते आणि क्षेपणास्त्र हल्ल्यांची माहिती देणाऱ्या पूर्वसूचना प्रणालीवर काम करत होते. त्या काळात सोव्हिएत युनियन आणि United States यांच्यातील थंड युद्धामुळे जगात प्रचंड तणाव निर्माण झाला होता आणि अणुयुद्धाची भीती सर्वत्र पसरली होती.
26 सप्टेंबर 1983 ही रात्र जगासाठी अत्यंत निर्णायक ठरली. त्या दिवशी स्तानिस्लाव पेत्रोव कर्तव्यावर असताना संगणक प्रणालीने अचानक इशारा दिला की अमेरिकेकडून सोव्हिएत युनियनवर अण्वस्त्र क्षेपणास्त्र डागले गेले आहेत. लष्करी नियमांनुसार हा इशारा तात्काळ वरिष्ठ अधिकाऱ्यांना कळवणे आवश्यक होते. तसे झाले असते तर काही मिनिटांतच प्रतिहल्ला होऊन अणुयुद्ध सुरू होण्याची भीती होती. मात्र पेत्रोव यांनी संगणकाच्या संदेशावर आंधळा विश्वास ठेवला नाही. त्यांनी शांतपणे परिस्थितीचा विचार केला. जर खरोखर हल्ला झाला असता तर एक-दोन नव्हे तर अनेक क्षेपणास्त्रे एकाच वेळी दिसली असती, असा त्यांनी तर्क लावला. त्यामुळे त्यांनी वरिष्ठांना हा इशारा चुकीचा असू शकतो असे सांगितले. काही वेळानंतर तपासात समोर आले की उपग्रह प्रणालीने सूर्याच्या किरणांमुळे चुकीचा संकेत दिला होता. त्यामुळे संभाव्य अणुयुद्ध टळले.

ही घटना अनेक वर्षे गुप्त ठेवण्यात आली होती. 1990 च्या दशकात ही माहिती सार्वजनिक झाल्यानंतर जगभरात स्तानिस्लाव पेत्रोव यांच्या धाडसी आणि विवेकी निर्णयाचे कौतुक करण्यात आले. 2006 मध्ये त्यांना United Nations येथे विशेष सन्मान देण्यात आला आणि त्यांना “जग वाचवणारा मनुष्य” असे संबोधण्यात आले. इतका मोठा सन्मान मिळूनही त्यांनी कधी स्वतःला नायक मानले नाही. सन्मान स्वीकारताना त्यांनी नम्रपणे सांगितले, “मी नायक नाही, त्या रात्री मी फक्त माझे कर्तव्य केले.” पुढील आयुष्य त्यांनी मॉस्को ओब्लास्टमधील Fryazino येथे अतिशय साधेपणाने आणि शांततेत व्यतीत केले.
19 मे 2017 रोजी फ्र्याझिनो येथे त्यांचे निधन झाले. मात्र त्यांच्या शांत आणि विवेकी निर्णयामुळे संपूर्ण जग कदाचित अणुयुद्धाच्या भीषण विनाशापासून वाचले. त्यामुळे इतिहासात स्तानिस्लाव पेत्रोव हे नाव मानवतेसाठी कार्य करणाऱ्या खऱ्या नायकांमध्ये कायम स्मरणात राहील. त्यांच्या कथेतून एक महत्त्वाचा धडा मिळतो. तंत्रज्ञान कितीही प्रगत झाले तरी शेवटी जगाचे भविष्य मानवी विवेक, संयम आणि जबाबदारीवरच अवलंबून असते.