ताज्या बातम्यादेश विदेशमहाराष्ट्रमुंबईरायगडसंपादकीय
जनआदर विरुद्ध जनाधार : राजकारणातील सत्तेच्या उतरणीची दुर्लक्षित असलेली सत्य कहाणी
सत्यमेव जयते न्यूज डॉट कॉम
आविष्कार देसाई
सध्याच्या राजकारणाची दिशा केवळ मतांच्या गणितापुरती मर्यादित राहिलेली नाही, तर ती आता “जनआदर” या अमूर्त पण प्रभावी घटकाभोवती फिरताना दिसते. पूर्वी नेत्यांच्या पाठीमागे उभे राहणारी जनता केवळ समर्थक नव्हती, तर श्रद्धावान होती. आज मात्र त्या श्रद्धेचे रूपांतर हळूहळू व्यवहारात आणि अपेक्षांमध्ये झालेले दिसते.
राजकीय पक्ष आणि नेते अनेकदा 80 टक्के जनतेच्या आकड्यावर समाधानी राहतात. त्यांना वाटते की ही बहुसंख्या म्हणजेच सत्ता, स्थैर्य आणि भविष्याची हमी. पण वास्तवात राजकारणाची दिशा ठरवणारे ते 20 टक्के लोक असतात, जे कोणत्याही प्रलोभनाला बळी पडत नाहीत ना पैशाला, ना सत्तेला, ना राजकीय मोहाला. हे लोक अपेक्षा करत नाहीत, तर मूल्य तपासतात. आणि याच ठिकाणी नेत्यांची खरी परीक्षा सुरू होते.
हे 20 टक्के लोक म्हणजे समाजाचा विवेक. ते कोणाच्याही प्रचारात सहभागी नसतात, पण निकालाच्या दिवशी त्यांचा निर्णय निर्णायक ठरतो. सत्ता टिकवायची की उलथवायची, हे प्रत्यक्षात यांच्याच हातात असते. दुर्दैवाने, आजचे अनेक नेते आणि पक्ष याच घटकाकडे दुर्लक्ष करताना दिसतात. परिणामी, जनाधार शिल्लक असतो, पण जनआदर गमावलेला असतो आणि याच टप्प्यावर पराभवाची बीजे पेरली जातात.
रायगड जिल्ह्यासारख्या राजकीयदृष्ट्या सजग भागात ही स्थिती अधिक स्पष्टपणे दिसते. माजी मुख्यमंत्री असोत, अनुभवी आमदार असोत, किंवा परंपरागत पक्षरचना असो उतरणीचे मूळ हे संघटनात नाही, तर विश्वासात आहे. कारण निवडणूक केवळ प्रचाराने जिंकली जात नाही, ती जनतेच्या मनात निर्माण होणाऱ्या आदरभावनेवर जिंकली जाते.
जनआदर हा कोणत्याही पदाचा उपउत्पाद नाही. तो वागणुकीतून, सातत्यातून आणि प्रामाणिक भूमिकेतून निर्माण होतो. एकदा का हा आदर निर्माण झाला, तर तो पक्षाच्या चिन्हापलीकडे जातो. मतदार त्या व्यक्तीला किंवा पक्षाला केवळ राजकीय पर्याय म्हणून नाही, तर सामाजिक प्रतिनिधी म्हणून पाहतो. पण जेव्हा हाच नेता सत्ता, अहंकार किंवा स्वार्थात अडकतो, तेव्हा तोच जनआदर विरोधात बदलतो आणि तेव्हाच “करेक्ट कार्यक्रम” सुरू होतो.
आजच्या राजकारणात निवडून येणाऱ्यांभोवतीही जनआदर असतो, पण तो बहुतेक वेळा परिस्थितीजन्य असतो. आशेवर आधारित, पर्यायांच्या अभावातून निर्माण झालेला. त्यामुळे तो दीर्घकाळ टिकेलच, याची हमी देता येत नाही. इतिहास साक्षी आहे की जनआदर टिकवणारे नेतेच राजकीय इतिहास घडवतात, आणि तो गमावणारे केवळ एक काळ म्हणून नोंदले जातात.
खरा प्रश्न हा नाही की कोण जिंकतो आणि कोण हरतो. खरा प्रश्न हा आहे की सत्ता मिळाल्यानंतर किती जण जनतेच्या नजरेत टिकून राहतात? कारण निवडणूक ही एक दिवसाची प्रक्रिया असते, पण जनआदर ही रोजची परीक्षा असते.
राजकीय पक्षांनी आणि नेत्यांनी आत्मपरीक्षण करण्याची हीच योग्य वेळ आहे. 80 टक्क्यांच्या गणितावर सत्ता मिळू शकते, पण इतिहासात स्थान मिळते ते त्या 20 टक्क्यांच्या विश्वासावर.
आजच्या राजकारणात “सोशल मीडिया लोकप्रियता” आणि “जनआदर” यांची गल्लत मोठ्या प्रमाणात होताना दिसते. लाईक्स, शेअर्स, सभांची गर्दी आणि घोषणाबाजी यावरून नेते स्वतःला लोकमान्य समजू लागतात. पण ही लोकप्रियता अनेकदा क्षणिक असते, भावनेच्या लाटेवर उभी असलेली. जनआदर मात्र शांत असतो, गाजावाजा करत नाही, पण निर्णायक क्षणी तोच खरा आवाज बनतो. त्यामुळे डिजिटल युगातही मैदानातल्या वास्तवाशी जोडलेले राहणे हीच राजकीय टिकावाची खरी कसोटी ठरते.
सत्तेत असताना नेत्याभोवती सल्लागार, कार्यकर्ते आणि प्रशंसकांची भिंत उभी राहते. या भिंतीमुळे नेत्यांपर्यंत सामान्य माणसाचा आवाज पोहोचत नाही. याच टप्प्यावर दुरावा सुरू होतो. प्रश्न सुटत नाहीत, समस्या ऐकल्या जात नाहीत, आणि अपेक्षा उपेक्षित राहतात. जनआदर हळूहळू वितळत जातो, पण सत्तेच्या वर्तुळात राहणाऱ्यांना त्याची जाणीवही होत नाही. जेव्हा जाणीव होते, तेव्हा वेळ निघून गेलेली असते आणि मतपेटीतून त्याचे उत्तर मिळते.
राजकारण हे केवळ निवडणुकांचे खेळाचे मैदान नसून समाज घडवण्याची जबाबदारी असलेले माध्यम आहे. जे नेते ही जबाबदारी स्वीकारतात, त्यांच्याबाबत जनता सहनशील असते, चुका माफ करते, कारण त्यांच्या हेतूंवर विश्वास असतो. पण जेव्हा हेतू संशयाच्या भोवऱ्यात अडकतात, तेव्हा यश, विकासकामे किंवा घोषणा सुद्धा जनआदर परत मिळवू शकत नाहीत. कारण विश्वास तुटला की पुनर्बांधणी सर्वांत कठीण असते.
शेवटी, प्रत्येक राजकीय प्रवासाचा शेवट मतांच्या आकड्यात नाही, तर लोकांच्या आठवणीत होतो. जनता कोणाला “नेता” म्हणून लक्षात ठेवते आणि कोणाला “सत्ताधारी” म्हणून विसरते, यामध्येच जनआदराची खरी ताकद दडलेली आहे. म्हणूनच आत्मपरीक्षण हा केवळ पराभवानंतरचा उपचार नसावा, तर सत्तेत असतानाच केलेला दैनंदिन स्वभाव असावा. कारण सत्ता ही तात्पुरती असते, पण जनआदर हा टिकाऊ वारसा ठरू शकतो.
…..
जनआदर आणि जनाधार म्हणजे काय?
जनाधार आणि जनआदर यातील फरक हा केवळ शब्दांचा नाही, तर राजकारणाच्या आत्म्याचा आहे.
जनाधार म्हणजे मतांचा आकडा, सभेतील गर्दी, पक्षाच्या झेंड्याखाली उभे राहणारे कार्यकर्ते आणि निवडणुकीत मिळणारी संख्यात्मक ताकद. तो परिस्थितीनुसार बदलतो, सत्तेनुसार वाढतो आणि पर्याय मिळाला की कमीही होतो.
जनआदर मात्र आकड्यांमध्ये मोजता येत नाही. तो शांतपणे तयार होतो. नेत्याच्या वागणुकीतून, निर्णयांतील प्रामाणिकपणातून आणि संकटात जनतेसोबत उभे राहण्याच्या वृत्तीतून. जनाधार तुम्हाला निवडून आणू शकतो, पण जनआदरच तुम्हाला जनतेच्या मनात टिकवतो. आणि जेव्हा हे दोन वेगळे होतात, तेव्हा सत्ता कागदावर राहते, पण नेतृत्व लोकांच्या मनातून उतरते.
….
