“गोमाशी डोंगर की गुप्त किल्ला? रायगडात ‘डिलिटेड फोर्ट थियरी ’चा धक्कादायक शोध”

सत्यमेव जयते न्यूज डॉट कॉम

रायगड जिल्हा म्हटलं की गड-किल्ल्यांचा दैदीप्यमान, समृद्ध इतिहास डोळ्यासमोर उभा राहतो. मात्र या इतिहासात एक असा किल्ला असण्याची शक्यता आता पुढे येत आहे, जो कदाचित मुद्दाम नोंदीतून हटवला गेला आणि तरीही शतकानुशतकं सगळ्यावर नजर ठेवत राहिला. रोहा तालुक्यातील “गोमाशी डोंगर” आता एका धक्कादायक शक्यतेकडे निर्देश करतो ‘दुर्ग गोमाशीगड’ हा कदाचित इतिहासातील “डिलिटेड फोर्ट थियरी अथवा शत्रुवर नजर ठेवणारा (CCTV) किल्ला” असू शकतो.

कोलाड – रोहा – निजामपूर हा मार्ग पूर्वी अत्यंत संवेदनशील मानला जात होता. व्यापार, लष्करी हालचाली आणि संदेशवहन यासाठी हा मुख्य मार्ग होता. अशा परिस्थितीत या मार्गावर सतत नजर ठेवण्यासाठी काही विशेष व्यवस्था असणं आवश्यक होतं. गोमाशीगडाचं स्थान, समुद्रसपाटीपासूनची उंची (२११ मीटर), आणि आजूबाजूचा विस्तीर्ण परिसर सहज पाहता येणारी भौगोलिक रचना पाहता, हा भाग केवळ डोंगर नसून एक प्राचीन सर्व्हेलन्स पॉइंट म्हणजेच त्या काळातील “CCTV टॉवर” तर नाही ना असा प्रश्न पडतो. मागील दोन वर्षांपासून गडसंवर्धन मोहिमेत काम करणाऱ्या शिवप्रेमींना २५ फेब्रुवारी २०२४ रोजी पहिल्यांदा पाण्याची टाकी सापडली, त्यानंतर हा गड प्रकाशझोतात आल्याचे बोलले जाते.

या ठिकाणी सापडलेले पुरावे या तर्काला अधिक आधार देतात. सात खोदीव पाण्याची टाकी, गुहा सदृश्य जलसाठा, मातीच्या भांड्यांचे अवशेष, वीरगळ आणि सतीशिळा तसेच चिरे आणि जोत्यांचे अवशेष हे सर्व संकेत स्पष्टपणे दर्शवतात की येथे केवळ तात्पुरती वर्दळ नव्हती, तर नियोजित आणि दीर्घकालीन मानवी वास्तव्य होतं. म्हणजेच, हा परिसर रणनीतीपूर्वक वापरला गेला होता.

रायगड परिसरातच अनेक गड असे आहेत जे इतिहासात कमी आणि लोकस्मृतीत जास्त जिवंत आहेत. त्यामुळे ‘गोमाशीगड’ हा केवळ नवीन शोध नसून, दीर्घकाळ दुर्लक्षित राहिलेला दुर्ग असण्याची शक्यता अधिक बळकट होते.

परंतु इतक्या महत्त्वाच्या ठिकाणाचा इतिहासात ठोस उल्लेख का आढळत नाही, हा मोठा प्रश्न निर्माण होतो. याच ठिकाणी “डिलिटेड फोर्ट थिअरी” पुढे येते. काही किल्ले शत्रूच्या नजरेपासून दूर ठेवण्यासाठी जाणीवपूर्वक नकाशांमधून व अधिकृत नोंदींमधून वगळले जात असत. अशा गुप्त ठिकाणांची माहिती फक्त निवडक लोकांपर्यंतच मर्यादित ठेवली जात असे. गोमाशीगड हा असाच एक “ब्लाइंड स्पॉट” असू शकतो जो दिसत नाही, पण सगळं पाहतो.

आज या ठिकाणी कोणतीही भव्य बांधकामे उरलेली नाहीत. दरवाजे, तटबंदी किंवा बुरूज यांचे स्पष्ट अवशेष दिसत नाहीत. त्यामुळे दोन शक्यता पुढे येतात. एकतर हा किल्ला जाणीवपूर्वक पाडण्यात आला, किंवा तो कधीच भव्य स्वरूपात बांधला गेला नाही, कारण त्याचा उद्देशच लपून राहून निरीक्षण करणे हा होता. म्हणजेच, हा एक “Invisible Watch Tower” असू शकतो.

छत्रपती शिवाजी महाराज यांच्या काळात कोलाड–निजामपूर मार्गाला मोठं लष्करी आणि दळणवळणाचं महत्त्व होतं. त्यामुळे गोमाशीगड हा मराठ्यांच्या गुप्त नजर यंत्रणेचा भाग असण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. जर हे खरं असेल, तर हा किल्ला केवळ एक दुर्ग नसून अत्यंत प्रगत आणि सूक्ष्म लष्करी नियोजनाचा नमुना ठरतो.

गोमाशीगडाचा शोध हा फक्त एका किल्ल्याचा शोध नाही, तर तो इतिहासातील अजूनही न उलगडलेल्या पानांचा संकेत आहे. हा किल्ला खरोखर अस्तित्वात होता का, तो मुद्दाम लपवला गेला होता का, आणि अशा अजून किती “डिलिटेड किल्ल्यांची” माहिती आपल्याला नाही, हे प्रश्न आजही अनुत्तरित आहेत. मात्र एक गोष्ट निश्चित आहे. गोमाशीगड हा फक्त डोंगर नाही, तर कदाचित इतिहासाचा एक “Hidden Camera” आहे, जो अजून अनेक रहस्ये उघड करण्याची वाट पाहत आहे.

…….