देवीचे रंग बदलत नाहीत; बदलतो तो भक्तीचा वार! नवरात्रीच्या नऊ दिवसांत रंगांची उधळण का होते? प्रत्येक वर्षी बदलणाऱ्या रंगांमागे आहे वारांचा सुंदर भक्तिमय संगम

सत्यमेव जयते न्यूज डॉट कॉम 

अलिबाग |

देवीच्या मंदिरात घुमणारा घंटानाद… धुपाच्या सुगंधाने दरवळलेले वातावरण… ओठांवर उमटणारे जय देवी दुर्गेचे नामस्मरण आणि आरासीत उजळणाऱ्या विविध रंगांची मोहक प्रभा… नवरात्र म्हणजे केवळ नऊ दिवसांचा उत्सव नाही, तर आदिशक्तीच्या चरणी भक्तीचे नऊ रंग अर्पण करण्याचा सोहळा!

नवरात्र सुरू झाले की सर्वांनाच एक प्रश्न पडतो—दरवर्षी देवीचे नऊ रंग बदलतात तरी कसे? काल देवी लाल रंगात सजलेली असते, तर दुसऱ्या दिवशी हिरव्या रंगात. पुढच्या वर्षी मात्र हेच रंग वेगळ्या क्रमाने का येतात? यामागे केवळ फॅशन नाही, तर वार आणि भक्ती यांचा एक सुंदर सांस्कृतिक मेळ आहे.

महाराष्ट्रात प्रचलित पद्धतीनुसार नवरात्रीच्या प्रत्येक दिवसाचा रंग त्या दिवसाच्या वाराशी जोडला जातो. सोमवारचा पांढरा, मंगळवारचा लाल, बुधवारचा हिरवा, गुरुवारचा पिवळा, शुक्रवारचा निळा, शनिवारचा जांभळा किंवा राखाडी आणि रविवारचा केशरी असा रंगांचा संबंध मानला जातो.नवरात्रीच्या नऊ दिवसांत देवीच्या अंगावर चढणारा प्रत्येक रंग जणू भक्ताच्या मनातील एका वेगळ्या भावनेचे प्रतीक बनतो. नारंगी रंग ऊर्जा, उत्साह आणि आत्मविश्वास जागवतो; पांढरा रंग शुद्धता, शांतता आणि निर्मळतेचा संदेश देतो; लाल रंग शक्ती, धैर्य आणि पराक्रमाचे प्रतीक मानला जातो. रॉयल निळा रंग स्थैर्य, विश्वास आणि अढळ श्रद्धेची अनुभूती देतो, तर पिवळा रंग मंगलता, ज्ञान, आनंद आणि सकारात्मकतेचे प्रतीक मानला जातो. हिरवा रंग निसर्ग, समृद्धी, आरोग्य आणि नवचैतन्याचा संदेश घेऊन येतो. राखाडी रंग संयम, संतुलन आणि कठीण परिस्थितीतही स्थिर राहण्याची प्रेरणा देतो. जांभळा रंग आध्यात्मिकता, अंतर्मुखता आणि आत्मिक शक्तीचे प्रतीक मानला जातो. तर मोरपंखी हिरवा रंग सौंदर्य, पूर्णत्व, कृपा आणि नव्या आशेची अनुभूती देतो.
म्हणून नवरात्रीचे हे नऊ रंग केवळ वस्त्रांचे किंवा देवीच्या आरासीतले रंग नाहीत; ते भक्तीच्या नऊ भावना आहेत—शक्तीपासून शांततेपर्यंत, समृद्धीपासून अध्यात्मापर्यंत आणि आशेपासून आत्मविश्वासापर्यंत! प्रत्येक दिवशी देवीसमोर उजळणारा वेगळा रंग जणू भक्ताला जीवनातील एका नव्या सद्गुणाची आठवण करून देतो.

म्हणून नवरात्रीचा पहिला दिवस ज्या वाराला येतो, तिथून त्या वर्षाच्या रंगांची भक्तिमय सुरुवात होते. पुढील आठ दिवस येणाऱ्या वारांनुसार रंग बदलत जातात. त्यामुळेच एका वर्षी नवरात्रीची सुरुवात पिवळ्या रंगाने होते, तर दुसऱ्या वर्षी पहिल्याच दिवशी लाल किंवा हिरवा रंग दिसू शकतो.

देवी तीच… पण भक्तीचा रंग दरवर्षी नवा!
या परंपरेतील सर्वात सुंदर गोष्ट म्हणजे देवी बदलत नाही, तिची शक्ती बदलत नाही; बदलतो तो फक्त भक्ती व्यक्त करण्याचा रंग!

नऊ दिवस देवीच्या मूर्तीवर चढणारा प्रत्येक रंग जणू भक्ताच्या मनातील वेगवेगळी भावना घेऊन येतो. पांढरा रंग शुद्धतेची आठवण करून देतो, लाल रंग शक्ती आणि उत्साहाची, हिरवा समृद्धीची, पिवळा मंगलतेची, निळा स्थैर्याची, तर केशरी रंग ऊर्जा आणि आध्यात्मिक तेजाची अनुभूती देतो.

म्हणूनच नवरात्रीच्या दिवसागणिक मंदिरातील देवीची आरास बदलते, भाविकांच्या पोशाखांचे रंग बदलतात; पण देवीच्या चरणी वाहणारी श्रद्धा मात्र कायम एकच राहते.
पहाटेच्या काकडआरतीपासून रात्रीच्या महाआरतीपर्यंत मंदिरांमध्ये भक्तांची गर्दी वाढते. कुठे फुलांची आरास, कुठे दीपमाळ, कुठे भजन-कीर्तन, तर कुठे गरबा-दांडियाच्या तालावर देवीचा जयघोष… सर्वत्र एकच भाव—‘आई, तुझ्या चरणी आमची भक्ती स्वीकार!’

नवरात्रीच्या नऊ रंगांकडे म्हणूनच केवळ कपड्यांच्या रंगांची परंपरा म्हणून पाहण्यापेक्षा, देवीच्या चरणी दररोज नव्या भावनेने अर्पण होणाऱ्या भक्तीचे प्रतीक म्हणून पाहिले तर या रंगांना एक वेगळेच आध्यात्मिक सौंदर्य प्राप्त होते.

कारण शेवटी…
देवीच्या मूर्तीचा रंग दररोज बदलतो,
आरास दररोज बदलते,
भक्तांचे वस्त्र दररोज बदलते;

पण आई महालक्ष्मीवरील श्रद्धेचा रंग कधीच बदलत नाही!
‘आई भवानीच्या चरणी अर्पण झालेले हे नऊ रंग… आणि भक्तांच्या मनात फुललेली एकच प्रार्थना—
सुख, समृद्धी, आरोग्य आणि शक्ती दे, अंबे माते!’