सत्यमेव जयते न्यूज डॉट कॉम

फडशा 

आविष्कार देसाई 

रायगडच्या राजकारणात आतापर्यंत मुस्लिम मतदारांचे राजकीय गणित कोणत्याही एका पक्षाभोवती केंद्रित राहिलेले नाही. शिवसेना (शिंदे गट), भारतीय जनता पक्ष, राष्ट्रवादी काँग्रेस (अजित पवार गट), काँग्रेस आणि शेतकरी कामगार पक्ष अशा विविध राजकीय पक्षांकडे मुस्लिम मतदार कमी-अधिक प्रमाणात विभागले गेले आहेत. त्यामुळे मुस्लिम मतदारांची संख्या लक्षणीय असली, तरी त्यांचे स्वतंत्र आणि एकसंध राजकीय नेतृत्व रायगडमध्ये उभे राहिलेले दिसत नाही. याच पार्श्वभूमीवर आता असदुद्दीन ओवेसी यांच्या नेतृत्वाखालील AIMIM रायगडमध्ये संघटन विस्ताराच्या तयारीत असल्याची चर्चा सुरू झाली आहे.

रायगडच्या राजकारणात या संभाव्य हालचालीकडे केवळ ‘AIMIM येणार आणि मुस्लिम मते विभागली जाणार’ या पारंपरिक चौकटीतून पाहणे कदाचित अपुरे ठरेल. खरा प्रश्न वेगळा आहे. रायगडमधील मुस्लिम मतदारांच्या राजकीय प्रतिनिधित्वावर आतापर्यंत असलेली अनौपचारिक पकड नव्या पक्षाच्या संघटनात्मक प्रवेशामुळे आव्हानासमोर येणार का?

काही दिवसांपूर्वी श्रीवर्धन आणि अलिबाग परिसरातील काही मुस्लिम व्यक्ती अथवा स्थानिक नेत्यांनी मुंबईत AIMIMचे नेते वारीस पठाण यांची भेट घेतल्याची चर्चा आहे. या बैठकीत रायगड जिल्ह्यात पक्षाचे संघटन वाढविण्याबाबत चर्चा झाल्याचे सांगितले जात आहे.

दरम्यान, मुंबई येथे वारीस पठाण यांच्यासोबत बैठक झाल्याच्या चर्चेला अलिबागचे शिवसेनेचे  अश्रफ घट्टे यांनी दुजोरा दिला आहे. त्यामुळे AIMIMच्या रायगडमधील संभाव्य संघटनात्मक हालचालींबाबतची चर्चा आता केवळ राजकीय वर्तुळातील अंदाजापुरती राहिलेली नसून, बैठकीतील सहभागी व्यक्तींकडूनच त्याला पुष्टी मिळत असल्याचे चित्र आहे. विशेष म्हणजे विद्यमान राजकीय पक्षाशी संबंधित स्थानिक नेत्याचा हा दुजोरा असल्याने या भेटीचे राजकीय महत्त्व अधिक वाढले आहे. आता प्रश्न एवढाच की, ही केवळ राजकीय भेट होती की रायगडमध्ये AIMIMच्या संघटन विस्ताराची सुरुवात मानायची?

अश्रफ घट्टे यांनी वारीस पठाण यांच्यासोबत बैठक झाल्याचे स्पष्ट करत, AIMIMमध्ये प्रवेशाबाबत चर्चा झाल्याचे सांगितले. आपण शिवसेनेला ‘जय महाराष्ट्र’ करून AIMIMमध्ये जाणार का, याचा निर्णय गणेशोत्सवानंतर जाहीर करणार असल्याचे त्यांनी सांगितले.

रायगड जिल्ह्यात 2026 च्या प्रारूप मतदारयादीत 25,33,739 मतदार आहेत. उपलब्ध 2011 च्या लोकसंख्येतील मुस्लिम प्रमाणाचा आधार घेतल्यास रायगडमध्ये अंदाजे 2.19 लाख मुस्लिम मतदार असू शकतात. मात्र ही अधिकृत धर्मनिहाय मतदारसंख्या नाही; निवडणूक आयोगाच्या मतदारयादीत अशा पद्धतीने धर्मनिहाय मतदारसंख्या प्रकाशित होत नाही. त्यामुळे हा आकडा विश्लेषणासाठी वापरलेला सांख्यिकीय अंदाज आहे.

विधानसभा मतदारसंघांच्या पातळीवर पाहिले तर पनवेलमध्ये अंदाजे 59,150, श्रीवर्धनमध्ये 31,350, उरणमध्ये 30,850, कर्जतमध्ये 27,600, अलिबागमध्ये 26,750, पेणमध्ये 26,400 आणि महाडमध्ये 25,520 मुस्लिम मतदार असल्याचा अंदाज या प्रमाणावर आधारित आहे.

यातील महत्त्वाचा मुद्दा असा की ही संख्या कोणत्याही मतदारसंघात आपोआप एका पक्षाची मतपेढी बनत नाही. मतदारांचे मतदान पक्ष, उमेदवार, स्थानिक प्रश्न, सामाजिक संबंध आणि निवडणुकीतील परिस्थितीनुसार बदलू शकते. त्यामुळे 2.19 लाखांचा आकडा हा ‘एका पक्षाची वोट-बँक’ नसून विविध राजकीय पक्षांमध्ये विभागलेला संभाव्य मतदारसमूह आहे.

AIMIMने रायगडमध्ये प्रत्यक्ष प्रवेश केला तर पक्षासमोर पहिली परीक्षा मतांची नसून संघटनेची असेल. मुंबईत बैठक घेणे आणि रायगडमध्ये बूथ पातळीवर संघटन उभे करणे यात मोठा फरक आहे. स्थानिक नेतृत्व कोण उभे राहते, कोणत्या तालुक्यात पक्षाला कार्यकर्त्यांचे जाळे मिळते, स्थानिक प्रश्नांवर पक्षाची भूमिका काय असते आणि निवडणूक लढवण्याचा पक्षाचा अधिकृत निर्णय होतो का, यावर या संभाव्य प्रवेशाचे राजकीय वजन ठरेल.

महाराष्ट्रात AIMIMची राजकीय उपस्थिती आधीपासून आहे. वारीस पठाण हे पक्षाचे राष्ट्रीय प्रवक्ते असून ते यापूर्वी भायखळा विधानसभा मतदारसंघातून आमदार राहिले आहेत. 2024 च्या विधानसभा निवडणुकीत त्यांनी भिवंडी पश्चिममधून AIMIMच्या उमेदवारीवर निवडणूक लढवली होती.

त्यामुळे रायगडमध्ये संघटन वाढविण्याचा प्रयत्न झाला, तर तो महाराष्ट्रातील पक्षाच्या व्यापक विस्ताराच्या पार्श्वभूमीवर पाहावा लागेल.

AIMIMच्या संभाव्य प्रवेशामुळे सर्वाधिक महत्त्वाचा प्रश्न ‘कोणाची किती मते कमी होतील?’ हा नसून ‘विद्यमान पक्षांचे मुस्लिम मतदारांशी असलेले राजकीय नाते किती मजबूत आहे?’ हा ठरेल.

भाजप, शिवसेना, राष्ट्रवादी, काँग्रेस किंवा शेकाप प्रत्येक पक्षाकडे मुस्लिम समाजाशी स्थानिक पातळीवर असलेले संबंध वेगवेगळे आहेत. काही ठिकाणी स्थानिक नेतृत्व, काही ठिकाणी वैयक्तिक संबंध, तर काही ठिकाणी विकासकामे किंवा सामाजिक संपर्क हे राजकीय समीकरणाचे आधार असू शकतात.

AIMIM जर केवळ निवडणुकीच्या काळात उमेदवार देण्यापेक्षा वर्षभर संघटन उभारण्याच्या दिशेने गेले, तर या पारंपरिक राजकीय संबंधांची नव्याने परीक्षा होऊ शकते. मात्र, पक्ष संघटन उभे करण्यात यशस्वी होईलच किंवा विद्यमान पक्षांचा मतदार मोठ्या प्रमाणात स्थलांतरित होईलच, असा निष्कर्ष आत्ताच काढणे घाईचे ठरेल.

रायगडमध्ये मुस्लिम मतदारांचा अंदाजे 2.19 लाखांचा आकडा चर्चेत येत असला, तरी त्याहून मोठा प्रश्न राजकीय प्रतिनिधित्वाचा आहे. स्थानिक पातळीवर मुस्लिम समाजातून किती राजकीय नेतृत्व पुढे येते, कोणत्या पक्षांकडून उमेदवारी मिळते, स्थानिक स्वराज्य संस्थांमध्ये प्रतिनिधित्व किती आहे आणि समाजाच्या स्थानिक प्रश्नांना कोणत्या राजकीय व्यासपीठावर स्थान मिळते. या प्रश्नांची उत्तरे AIMIMच्या संभाव्य प्रवेशापेक्षा अधिक महत्त्वाची ठरू शकतात.

म्हणूनच रायगडमध्ये AIMIMची चर्चा ही केवळ एका नव्या पक्षाच्या आगमनाची चर्चा नाही. ती विद्यमान राजकीय पक्षांच्या सामाजिक प्रतिनिधित्वाच्या मॉडेलचीही परीक्षा ठरू शकते.

रायगडमध्ये AIMIMने प्रत्यक्ष संघटन उभे केले तर पुढील काळात दोन वेगळ्या राजकीय शक्यता चर्चेत राहतील. एक म्हणजे विविध पक्षांकडे विभागलेले मुस्लिम मतदार आणखी एका पर्यायाकडे वळण्याची शक्यता. दुसरी आणि अधिक मूलभूत शक्यता म्हणजे मुस्लिम समाजासाठी स्वतंत्र राजकीय प्रतिनिधित्वाची जागा निर्माण करण्याचा प्रयत्न.

यातील कोणती दिशा प्रत्यक्षात आकार घेईल, हे सध्या सांगता येत नाही. कारण मुंबईतील बैठक किंवा स्थानिक नेत्यांच्या भेटी यांना तात्काळ निवडणूक परिणामांचे स्वरूप देता येत नाही. AIMIMची खरी एन्ट्री तेव्हाच मानता येईल, जेव्हा बैठकीपलीकडे संघटना, स्थानिक पदाधिकारी, बूथ यंत्रणा आणि अधिकृत राजकीय कार्यक्रम रायगडमध्ये दिसू लागेल.

तोपर्यंत मात्र एक प्रश्न रायगडच्या राजकारणासमोर उभा राहिला आहे. AIMIM खरोखर रायगडमध्ये उतरतेय की तिच्या संभाव्य प्रवेशाच्या चर्चेनेच विद्यमान ‘वोट-बँक’च्या राजकारणाला पहिला धक्का दिला आहे? आगामी काळात या प्रश्नाचे उत्तर रायगडच्या राजकीय नकाशावर नव्या रेषा उमटवू शकते.

……